EUDR (EU Deforestation Regulation - Quy định chống phá rừng của Liên minh Châu Âu) là quy định pháp lý mới có hiệu lực bắt buộc từ cuối năm 2024, yêu cầu một số mặt hàng nông sản, bao gồm cà phê khi xuất khẩu vào EU phải chứng minh chúng không được sản xuất trên đất rừng bị phá hoặc suy thoái sau ngày 31/12/2020.

Đây không phải yêu cầu khuyến khích mà là điều kiện bắt buộc để được thông quan vào thị trường EU.

Tìm hiểu EUDR là gì, tại sao nó ra đời để biết rõ tác động cụ thể đến cà phê Việt Nam và doanh nghiệp xuất khẩu cần chuẩn bị gì với góc nhìn thực tiễn.

EUDR Là Gì? Lý Do Liên Minh Châu Âu Ban Hành Quy Định Này

EUDR (EU Regulation 2023/1115) được Nghị viện Châu Âu thông qua vào tháng 6/2023, bắt đầu áp dụng bắt buộc từ ngày 30/12/2024 với doanh nghiệp lớn, và từ 30/06/2025 với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Mục tiêu của EUDR là ngăn chặn thị trường EU trở thành nơi tiêu thụ hàng hóa gắn liền với nạn phá rừng toàn cầu. EU ước tính rằng hoạt động sản xuất nông nghiệp, bao gồm trồng cà phê, đậu nành, dầu cọ, gỗ và gia súc là nguyên nhân chính của khoảng 90% nạn phá rừng nhiệt đới trên thế giới.

Các Mặt Hàng Bị Ảnh Hưởng Trực Tiếp Bởi EUDR

EUDR hiện áp dụng bắt buộc với 7 nhóm hàng hóa: cà phê, cacao, đậu nành, dầu cọ, gỗ, gia súc và cao su cùng các sản phẩm chế biến có chứa những nguyên liệu này.

Với Việt Nam, hai mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn vào EU bị ảnh hưởng trực tiếp là cà phê và gỗ. Việt Nam xuất khẩu khoảng 600,000 - 700,000 tấn cà phê nhân mỗi năm, trong đó EU chiếm khoảng 30 - 40%, đây là thị trường không thể bỏ lỡ với bất kỳ doanh nghiệp cà phê nào.

Yêu Cầu Cụ Thể Của EUDR Với Cà Phê Xuất Khẩu Việt Nam

Để được phép bán cà phê vào thị trường EU sau khi EUDR có hiệu lực, doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng hai yêu cầu cốt lõi

Chứng Minh Không Phá Rừng (Deforestation-Free)

Doanh nghiệp phải chứng minh rằng nguyên liệu cà phê được sản xuất trên đất không phải rừng bị phá sau ngày 31/12/2020. Điều này bao gồm cả đất rừng bị phá hoặc suy thoái.

Cụ thể, doanh nghiệp cần cung cấp:

• Tọa độ địa lý (geocoordinates) của từng lô đất trồng cà phê, không phải cấp tỉnh hay huyện mà phải đến từng thửa đất cụ thể
• Bằng chứng rằng tọa độ đó không nằm trong vùng rừng hoặc không có thay đổi sử dụng đất sang trồng cà phê sau năm 2020, được xác nhận thông qua dữ liệu vệ tinh

Truy Xuất Nguồn Gốc Đầy Đủ (Due Diligence)

Doanh nghiệp nhập khẩu EU có nghĩa vụ thực hiện due diligence (thẩm định cẩn thận) toàn bộ chuỗi cung ứng trước khi đưa sản phẩm vào thị trường. Điều này có nghĩa là người mua ở EU sẽ yêu cầu nhà xuất khẩu Việt Nam cung cấp đầy đủ hồ sơ truy xuất nguồn gốc, không phải chỉ nộp tờ khai hải quan là xong.

Tác Động Của EUDR Đến Ngành Cà Phê Việt Nam: Thách Thức Và Cơ Hội

Thách Thức Chính Mà Doanh Nghiệp Cà Phê Việt Nam Đang Đối Mặt

• Truy xuất nguồn gốc đến từng thửa đất: Phần lớn cà phê Việt Nam được thu mua từ hàng chục nghìn hộ nông dân nhỏ lẻ thông qua nhiều tầng trung gian - lái buôn, đại lý thu mua. Việc có tọa độ GPS và thông tin rõ ràng về từng thửa đất là thách thức kỹ thuật và vận hành lớn.
• Chi phí tuân thủ tăng: Xây dựng hệ thống quản lý thông tin nông hộ, thu thập dữ liệu vệ tinh, lưu trữ hồ sơ và kiểm định đòi hỏi đầu tư đáng kể, không phải doanh nghiệp nhỏ nào cũng có năng lực.
• Rủi ro bị loại khỏi thị trường EU: Doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu EUDR sẽ không thể xuất khẩu vào EU - thị trường cao cấp nhất và đông dân nhất về tiêu dùng cà phê chất lượng.

Cơ Hội Cho Doanh Nghiệp Đã Chuẩn Bị Sẵn

EUDR tạo ra rào cản lọc: doanh nghiệp có hệ thống truy xuất nguồn gốc tốt và vùng nguyên liệu minh bạch sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ ràng so với đối thủ chưa chuẩn bị. Đây là lý do những thương hiệu cà phê Việt Nam đã đầu tư vào chuỗi cung ứng minh bạch từ sớm như mô hình liên kết trực tiếp với nông hộ của Vĩnh Hiệp và L'amant Café đang ở vị thế thuận lợi hơn nhiều so với mô hình thu mua thương mại truyền thống.

L'amant Café Và Hành Trình Truy Xuất Nguồn Gốc Đáp Ứng Tiêu Chuẩn Quốc Tế

L'amant Café là thương hiệu thuộc Vĩnh Hiệp - đơn vị phát triển vùng nguyên liệu liên kết trực tiếp với nông hộ tại Gia Lai, không thông qua các tầng trung gian - đang ở vị thế có lợi hơn đa số xuất khẩu cà phê Việt Nam trong việc đáp ứng yêu cầu EUDR.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc của L'amant cho phép tra cứu thông tin từ vùng trồng đến thành phẩm là nền tảng kỹ thuật quan trọng để chứng minh truy xuất nguồn gốc đầy đủ theo yêu cầu EUDR. Kết hợp với các chứng nhận hữu cơ quốc tế (EU Organic, USDA Organic, JAS) và chứng nhận bền vững (4C, Rainforest Alliance), L'amant Café đang xây dựng hồ sơ tuân thủ EUDR từng bước.

Câu Hỏi Thường Gặp Về EUDR Và Cà Phê Việt Nam

EUDR có áp dụng cho cà phê rang xay xuất khẩu không, chỉ cà phê nhân?

EUDR áp dụng cho cả cà phê nhân (green bean) lẫn cà phê rang xay và các sản phẩm chế biến có chứa cà phê (cà phê hòa tan, cà phê đóng lon...) khi xuất khẩu vào EU. Không có ngoại lệ cho sản phẩm đã qua chế biến.

Nếu vùng trồng cà phê không có rừng, có cần lo về EUDR không?

Vẫn cần. EUDR không chỉ yêu cầu chứng minh "không có rừng" mà yêu cầu chứng minh bằng tọa độ GPS và dữ liệu vệ tinh có thể kiểm chứng được. Nếu bạn không có hồ sơ đất đai rõ ràng và không thể cung cấp tọa độ, ngay cả đất trống cũng có thể gặp khó khăn trong quá trình due diligence của nhà nhập khẩu EU.

Việt Nam có bị xếp vào nhóm "rủi ro cao" theo EUDR không?

Theo phân loại của EU, các quốc gia sẽ được xếp vào 3 nhóm rủi ro (thấp, trung bình, cao). Quốc gia rủi ro thấp sẽ có quy trình kiểm tra đơn giản hơn. Việt Nam đang làm việc với EU để đàm phán phân loại này, đây là lý do các cơ quan nhà nước và hiệp hội ngành hàng cà phê Việt Nam đang tích cực tham gia đàm phán với phía EU.

Chuẩn Bị Ngay Để Không Bị Loại Khỏi Thị Trường EU

EUDR không phải mối đe dọa với những doanh nghiệp chuẩn bị đúng cách, nó là cơ hội để loại bỏ đối thủ không minh bạch và nâng giá trị cà phê xuất khẩu Việt Nam lên tầm cao mới.

Doanh nghiệp xuất khẩu cà phê cần hành động ngay: kiểm tra hồ sơ đất đai của vùng nguyên liệu, xây dựng hệ thống thu thập tọa độ GPS từng thửa đất, và làm việc với nhà nhập khẩu EU để hiểu rõ yêu cầu due diligence cụ thể của họ.

Tìm hiểu thêm về tiêu chuẩn cà phê bền vững và truy xuất nguồn gốc của L'amant Café - mô hình đang được các đối tác quốc tế đánh giá cao về tính minh bạch chuỗi cung ứng.